Disklêriadur etrebroadelour
Kemennadenn eus an 30.01.2026
Emvod kelaouiñ eus an 30 a viz Genver 2026 e Baiona, m’eo bet lennet an Disklêriadur etrebroadelour.
D’ar 5 a viz C'hwevrer 2026 e vo barnet e Baiona pevar ezel eus al luskad Euskal Herrian Euskaraz (En Euskadi en euskareg) evit bezañ livet « Euskaraz bizi nahi dugu » (Fellout a ra deomp bevañ en euskareg) war moger savadur ar C'huzul-departamant e Baiona d’ar 27 a viz Gwengolo 2025.
Graet o deus kement-se evit reiñ da c'houzout ez eo kalz re dreut an arc'hantañ evit an euskareg, abalamour d’an divizoù kemeret gant ar re a zo e penn ensavadurioù politikel Bro-C'hall, evit bastañ da ezhommoù an euskareg hag evit ma ne vefe ket an euskareg ur yezh vihanniver en Euskadi ken, ar pezh ez eo deuet da vezañ pan eo bet lakaet er stad-se gant pennoù ar Stad c'hall evit abegoù istorel. Sachet o deus ivez evezh an dud war ar fed ma vez lakaet an euskaregerien da vezañ tud a-eilrenk gant ar pennoù bras-se.
Warc'hoazh e vo dalc'het, da greisteiz, ur vanifestadeg dirak an hevelep savadur evit harpañ ar pevar enkabled hag evit embann sklaer ez omp mennet da vevañ en hon yezhoù henvroat. Pediñ a reomp an holl dud da gemer perzh en enluskerezh-se.
Er c'heñver-se, un emvod kelaouiñ evit ar gazetennerien a oa bet dalc'het d’ar 17 a viz Kerzu dirak lez-varn Baiona gant 14 stourmer, evit displegañ penaos o doa difennet ar varnerien ouzh 17 tamalled, er mizioù diwezhañ e Baiona, komz en euskareg e-kerzh meur a brosez a-enep stourmerien hag a labour evit an euskareg, a-enep an arvrokerezh war ar glad ha war ar gwerzhañ tiez, hag evit ar c'hengred gant an divroidi.
Ar gudenn eo, en Euskadi, e vez lakaet an euskaregerien da vezañ tud a-eilrenk gant ar varnerien o-unan. Ar varnerien-se a zo neuze barner ha kevrenn, ha ne varnont ket an euskaregerien gant reizhded.
Hervez ar varnerien-se e tifenn ar Vonreizh c'hall ouzh an dud komz en euskareg el lezioù-barn. Kement-se lavaret, ober a reomp, ni hag a labour evit tennañ ar yezhoù henvroat e Frañs eus plegenn ar yezhoù minorelaet, an disklêriadur da-heul :
Difenn en anv ar Vonreizh c'hall komz en euskareg, e brezhoneg, e katalaneg, e korseg, en okitaneg… el lezioù-barn a zo un direizhder.
Ha gwir eo :
- ez eo direizh penn-da-benn difenn ouzh unan bennak komz dirak al lezioù-barn en ur yezh henvroat eus un tiriad meret gant ar Stad c'hall ;
- ez omp ar yezhoù a gomzomp, ha dre-se e tifenner ouzhimp bezañ ar pezh ez omp ;
- ez eo breset hon briegezh evel-se ;
- e vez graet ouzhimp, dre-se, evel pa vefemp keodedourien a-eilrenk ;
- e prienteka kement-se ar re a fell dezho bevañ e galleg en tiriadoù ma ’z eo ar yezhoù henvroat re all.
N’eus ket a justis yezhel evit ar re a gomz ar yezhoù henvroat hag a zo minorelaet gant pennoù ar Stad c'hall. Ar justis, e gwirionez, a zo doujañ da enor mab-den hag ober ouzh an holl dud en hevelep doare.
War dachenn ar yezhoù ez eo direizh, gwaskus ha yezhlazher ar Vonreizh c'hall.
Goulenn a reomp groñs ma vo doujet d’hor gwir reizh da c'hallout komz e yezhoù henvroat el lezioù-barn. En un doare hollekoc'h e c'houlennomp groñs ma vo doujet d’hon gwir reizh da c'hallout bevañ e yezhoù henvroat pep hini en e diriad, evel ma c'hall ar c'hallegerien bevañ e galleg e Pariz.
Baiona, d’an 30 a viz Genver 2026.
Douar ha frankiz,
Fem Catalunya Nord,
Ghjuventù Paolina, Ghjuventù Indipendentista, Ghjuventù in Core, Femu Ghjuventù, Ghjuventù Libera,
ar pevar enkabled eus al luskad EHE, Baxenabarreko EHE,
Partit Occitan, Endavant
An disklêriadur en ul lodenn eus hon yezhoù liesseurt e Frañs
Català
Prohibir en nom de la Constitució francesa de declarar en llengua basca, bretona, catalana, corsa, occità… en els tribunals és una injustícia.
En efecte:
- És absolutament il·legítim de prohibir a qualcús de declarar en els tribunals en la llengua autòctona d’un territori de l’Estat francès.
- Sem les llengües que parlem, nos prohibiu, doncs, de ser qui sem.
- La nostra dignitat és així trepitjada.
- Sem, d’aqueix fet, tractats com a ciutadans de segona categoria.
- Aqueix fet dona privilegis a aquells que volen viure en llengua francesa en els territoris on les llengües autòctones són altres.
No hi ha justícia lingüística per a les locutores i locutors de llengües autòctones minoritzades pels dirigents de l’Estat francès. La justícia consisteix, en efecte, a respectar la dignitat humana i a tractar de manera igualitària totes les persones.
Sobre la qüestió lingüística, la Constitució francesa és injusta, opresiva i lingüicida.
Exigim respecte del nostre dret legítim a poder declarar en llengües autòctones als tribunals. Més generalment, exigim respecte del nostre dret legítim a poder viure en llengües autòctones als nostres territoris respectius, exactamen com els francòfons poden viure en francès a París.
Corsu
Impidì à nomu di a Custituzioni francesa di sprimà si in lingua corsa, basca, brittona, catalana, uccitana… in i tribunali hè un’inghjustizia.
Infatti :
- Ùn hè micca lighjittimu d’intardiscia à calchissia di sprimà si in lingua soia davant’à un tribunali di u statu francesu ;
- Semu a lingua chè no parlemu, c’impidiscini d’essa ciò chè no semu ;
- Hè calcicata a noscia dignità ;
- Semu trattati com’è citadini di siconda catiguria ;
- Hè fattu à prò di tutti quiddi chì volini campà in lingua francesa in ’ssi loca dundi i lingui paisani sò altri.
Ùn c’hè ghjustizia linguistica pà i lucutori di ’ssi lingui minurizati da i puteri publichi. Duvaria a ghjustizia rispittà a dignità umana è trattà ugnunu di listessa manera.
Hè inghjusta è upprissiva a Custituzioni è prova di tumbà i nosci lingui.
Vulemu u rispettu di u nosciu drittu lighjittimu di pudè sprimà ci in lingua nustrali in i tribunali. Ma vulemu supratuttu u rispettu di u nosciu drittu lighjittimu di pudè campà in lingua noscia in i nosci loca com’è i francufoni campani francesu in Parigi.
Euskara
Frantses Konstituzioaren izenean epaitegietan bretoieraz, euskaraz, katalanez, korsikeraz, okzitanieraz… deklaratzea debekatzea bidegabekeria da:
- ez baita inolaz ere zilegizkoa frantses Estatuko lurralde baten jatorrizko hizkuntzan epaitegietan deklaratzea norbaiti debekatzea;
- hitz egiten ditugun hizkuntzak garenez, garena izatea debekatzea delako;
- gure duintasuna zapaltzea delako;
- bigarren mailako herritar egiten gaituelako;
- jatorrizko hizkuntzak beste batzuk diren lurraldeetan frantsesez bizi nahi dutenak pribilegiatzen dituelako.
Frantses Estatuko agintariek gutxitutako jatorrizko hizkuntzen hiztunentzat ez da hizkuntza justiziarik, zeren justizia, giza duintasuna errespetatzea da eta pertsona guziak berdintasunez tratatzea da.
Hizkuntza arloan, frantses Konstituzioa bidegabea, zapaltzailea eta linguizida da.
Jatorrizko hizkuntzetan auzitegietan deklaratzeko dugun zilegizko eskubidea errespetatzea eskatzen dugu. Orokorkiago, gure lurraldeetan jatorrizko hizkuntzetan bizitzeko dugun zilegizko eskubidea errespetatzea eskatzen dugu, frantses hiztunak Parisen frantsesez bizi daitezkeen bezala.
Occitan
Deféner au nom de la Constitucion francesa de declarar en lenga basca, bretona, catalana, còrsa, occitana… devant los tribunaus qu’ei ua injustícia.
En efèit:
- Qu’ei absoludament illegitime de defénder a quauqu’un de declarar devant los tribunaus dens ua lenga autoctòna d’un territòri de l’Estat francés;
- Qu’èm las lengas qui parlam, qu’èm donc interdits d’estar çò qu’èm;
- La nosta dignitat qu’ei atau trepejada;
- Qu’èm atau tractats com ciutadans de segonda categoria;
- Aquò que privilegia los qui vòlen víver en lenga francesa dens los territòris on las lengas autoctònas son autas.
N’i a pas nada justícia lingüistica entà las locutoras e locutors de las lengas autoctònas minorizadas peus dirigents de l’Estat francés. La justícia que consisteish en efèit a respectar la dignitat umana e a tractar de biaish egalitari totas las personas.
Sus la question lingüistica, la Constitucion francesa qu’ei injusta, opressiva e linguicida.
Qu’exigim lo respècte deu noste dret legitime a poder declarar en lengas autoctònas devant la justícia. Mei generaument, qu’eixigim lo respècte deu noste dret legitime a poder víver en lengas autoctònas dens los nostes territòris respectius, exactament com los francofònes pòden viver en francés a París.